Daglicht: stimuleren versus simuleren



Deel 3 in een reeks artikelen over bouwen zonder installaties
hoofdafbeelding_daylight-house
Laatst was ik in een verzorgingshuis waar men mij vol trots de vernieuwde woonkamer liet zien. Een dynamisch verlichtingssysteem bootste de cyclus van natuurlijk daglicht na. De bewoners werden er een stuk actiever van!

Ja, dat klopt, maar waarom zijn de ramen dan zo klein? En waarom zorg je er niet voor dat deze mensen elke dag even naar buiten gaan? We compenseren de minimale zorg en de fouten in slechte gebouwen met dure, energieslurpende techniek. Dit terwijl daglicht elke dag gratis voorhanden is.

DAGLICHT EN HET MENSELIJK LICHAAM

Bijna de hele dag zitten we binnen. Dit begint al ’s ochtends onderweg in de auto of trein en daarna brengen we het grootste deel van de dag door in een gebouw met zeer neutraal kunstlicht. We krijgen simpelweg niet veel mee van het daglicht en het natuurlijke verloop van de dag, terwijl ons lichaam een natuurlijke behoefte heeft aan de hoge lichtniveaus en de wisselende daglichtdynamiek. Wij reageren sterk op dat daglicht en er is een ongeëvenaarde afstemming met onze dagelijkse biologische processen.

Ons lichaam doorloopt een natuurlijke cyclus van 24 uur, de ‘circadiaanse’ cyclus, en daarin maakt het lichaam verschillende stoffen aan als reactie op daglicht. Stoffen die op bepaalde momenten zorgen voor een piek in concentratie, coördinatie, reactievermogen, fysieke kracht en uiteindelijk ook weer voor ontspanning. Vooral het blauwe licht is hierin zeer bepalend; het geeft die kickstart in de ochtend, waar we wakker en geconcentreerd van worden. Vanaf ’s middags worden juist onze coördinatie en het reactievermogen beter en aan het einde van de middag zijn we fysiek op ons sterkst. Als er weinig blauw licht is, ’s avonds en ’s nachts, zorgt melatonine in ons lichaam ervoor dat we weer ontspannen en goed in slaap kunnen vallen.

BIORITME NIET VERSTOREN, MAAR BENUTTEN

Niet zo gek dus, dat slaapproblemen direct worden gekoppeld aan het vele kijken op de blauwige schermen van onze smartphones en tablets, ook tot laat in de avond. Verstoring van de natuurlijke cyclus kan al gauw leiden tot slaap- en stemmingsproblemen en dáármee tot depressies.

Terwijl het menselijke bioritme van nature goed functioneert, met de 24-urige cyclus en de verschillende pieken en dalen die bij lichamelijke of geestelijke activiteiten horen. Pieken waar we prima gebruik van kunnen maken voor verschillende soorten werkzaamheden.

Helaas zien we in de praktijk juist het tegenovergestelde. Licht wordt bewust ingezet om mensen weer alert te krijgen en hiermee wordt het natuurlijke ritme verstoord. Er wordt trots gebruikgemaakt van dynamische lichtsystemen die met blauw licht concentratie kunnen sturen. Op scholen worden in klaslokalen diverse kleuren licht ingeschakeld, volgens het principe: ‘Meer concentratie nodig? Dan maken we het licht even wat blauwer’.

Dit is natuurlijk te gek voor woorden. We kunnen juist gebruik maken van dat natuurlijke ritme en daar verschillende activiteiten op afstemmen. Laat kinderen op school ’s ochtends geconcentreerd denkwerk doen, in de middag precieze werkjes met hun handen, zoals knutselen en tekenen, en sluit de dag af met gymles, wanneer ze fysiek op hun best zijn. Gewoon een kwestie van goed timen.

DAGLICHT IN ARCHITECTUUR IS VAKMANSCHAP

Het is dus zaak om veel meer gebruik te maken van daglicht. Bijna een eeuw geleden werd het belang van ‘licht, lucht en ruimte’ in gebouwen al ingezien en door nieuwe technieken werd het ook ineens mogelijk om deze principes in te zetten in de praktijk. Duiker bouwde bijvoorbeeld zijn Openluchtschool en twintig jaar later ontwierp Jacobsen de Munkegaard School in Denemarken. Prachtige voorbeelden van goed gebruik van daglicht in een gebouw.munkegaard_afbeelding-in-tekst
Architecten moeten hun vakmanschap weer gebruiken om daglicht beheerst in gebouwen te krijgen. Voldoende licht om goed te kunnen werken of leren en uitzicht naar buiten, zodat je de omgeving en het wisselde klimaat ervaart. Maar voorkom een te hoge warmtelast, of lichthinder zoals vervelende reflecties op digiborden op school. Architectuur is óók het spelen met licht; het is vakmanschap. We hebben alle bouwkundige middelen voorhanden om een omgeving te scheppen die gezond en comfortabel is, zonder dat er kunstlicht nodig is. Sterker nog, zo’n omgeving is vele malen beter dan de statische binnenklimaten die we onze kinderen en werknemers nu aanbieden.

Architecten die het vak in compleetheid beheersen, kunnen dat spel van afwegingen maken en hiermee voor elke situatie de juiste keuzes maken. Zoeken naar een gezonde balans tussen bouwkundige oplossingen en ondersteuning van techniek.

BOUWEN ZONDER INSTALLATIES

Veel daglicht en zicht naar buiten dus, gecombineerd met frisse lucht in een dynamische omgeving. Dit soort factoren maakt mensen bewust van wat er zich om hen heen afspeelt en daardoor gelukkiger én gezonder. In het volgende artikel nemen we een aantal gebouwen onder de loep waarin al op een zeer inspirerende, vooruitstrevende manier wordt omgegaan met de natuurlijke elementen en met (of juist zonder!) techniek.

Aldo Vos
Architect-directeur Broekbakema

 

Foto’s: Daylight House van Takeshi Hosaka, Munkegaard School van Arne Jacobsen

Deel deze pagina

linkedIn twitter facebook



Reacties

4 Reacties

Nico Pulskens, 17-02-2016

Heerlijk zo’n artikel met helder inzicht, hartelijk dank. Dit is weer een fantastische motivatie om nog meer daklichten in de Benelux uit te zetten.
Groeten,
Nico Pulskens, Vitral daklichten

Reply


Helga Verheijen-Bruinsma, 22-02-2016

Goed artikel. De mens is zonder twijfel gebaad bij veel natuurlijk daglicht. Mooi om te zien dat er in de architectuur steeds meer fraaie ontwerpen gemaakt worden waarin ‘het spelen met daglicht’ als kunst beschouwd mag wordt.

Ook levend groen heeft veel natuurlijk daglicht nodig om het beste tot zijn recht te komen. Bomen, planten en bloemen in gebouwen die hard in kwaliteit achteruit gaan, hebben vaak een gebrek aan daglicht. Eerder dan een tekort aan water. Architecten die ontwerpen met veel daglicht, doen zowel de mensheid in zijn werkomgeving goed als de natuur hierin. Levend groen draagt ook weer bij aan een gezonde werkomgeving en zo zijn het elkaar versterkende elementen.

Reply


Richard Out IALD, 04-03-2016

“We all know what light is but it’s not easy to tell what it is “Samuel Johnson (1709-1784)
Als onafhankelijk lichtontwerper word ik blij van het ontdekken van het daglicht. Willen wij serieus wat doen aan CO2 reductie en het opwarmen van onze planet is het gebruik van daglicht en daglicht toetreding binnen de architectuur onmisbaar. Op de markt is (voldoende ?) kennis aanwezig wie durf het aan deze te gebruiken? Durf je doe het dan ook. Praat eens met een onafhankelijk lichtontwerper. zie http://www.IALD.org

Reply


Ger van der Zanden, 14-03-2016

Prima boodschap ; de architect die voor een integrale benadering kiest; waarbij naast daglicht ook comfort de (brood) nodige aandacht krijgt . Dit kan door slimme constructies , met minimaal materiaalverbruik, dubbele bouwdeelactivering voor een ‘koel hoofd’ en ‘warme voeten’ en een hoge geluidsisolatie en brandwerendheid van > 120 minuten . (www.slimlinebuildings.nl)

Reply